Dla zobrazowania skali kompleksowości prac w części tej przedstawiam krótki wyciąg tłumaczenia książki z dziedziny prawa karnego. To obszerne opracowanie pod tytułem "Pozaprocesowe pozyskiwanie dowodów i ich wykorzystanie w procesie karnym" (ISBN 978-83-255-7326-3, Wyd. C.H. Beck) zawiera szereg publikacji, których autorzy wywodzą się z odmiennych systemów prawnych. Celem prezentowanego fragmentarycznie przekładu jest przedstawienie złożoności realizowanego przeze mnie projektu translacji. Pragnę jeszcze dodać, że realizacja tego projektu oprócz translacji sensu stricto obejmowała czynności rewizyjne, takie jak korektura teksu oraz lektorat. Czynności te w oparciu o obowiązujące normy przeprowadzone zostały przez niezależnych specjalistów. Poniższe pasaże przedstawiają fragmenty przekładu finalnego tego dzieła.
Um die Komplexität der Übersetzungarbeit zu verdeutlichen, präsentiere ich in diesem Abschnitt einen kurzen Auszug aus der Übersetzung eines Buches aus dem Bereich des Strafrechts. Diese umfangreiche Studie mit dem Titel "Außerprozessuale Beweiserhebung und ihre Verwertung im Strafprozess" (ISBN 978-83-255-7326-3, C.H. Beck Verlag) enthält eine Reihe von Veröffentlichungen, deren Autoren aus unterschiedlichen Rechtsordnungen stammen. Das Ziel der hier vorgestellten fragmentarischen Übersetzung ist es, die Komplexität des von mir durchgeführten Übersetzungsprojekts darzustellen. Ergänzend möchte ich hinzufügen, dass die Durchführung dieses Projekts neben der Übersetzung im engeren Sinne auch Revisionstätigkeiten wie Korrekturlesen und Lektorat umfasste. Diese Tätigkeiten wurden in Anlehnung an die geltenden Normen von unabhängigen Fachleuten durchgeführt. Die folgenden Passagen sind Auszüge aus der endgültigen Übersetzung dieses Werkes.
Prof. Piotr Hofmański
Wprowadzenie
Prof. Piotr Hofmański
EINLEITUNG
Opracowanie, które oddajemy do rąk czytelników jest raportem z badań prawnoporównawczych poświęconych wykorzystaniu w procesie karnych dowodów pozyskanych poza procesem karnym, przeprowadzonym przez Zespół Katerdy Postępowania Karnego Uniwerytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Przyjęta formuła ma niewątpliwie charakter nieco elektyczny, albowiem mieszczą się w niej trzy, jakże zróżnicowane pod względem charakteru prawnego, problemy.
Der vorliegende Band, den wir den Lesern hiermit übergeben, ist ein Bericht über die von einem Team des Lehrstuhls für Strafverfahren der Jagiellonen Universität in Krakau durchgeführten rechtsvergleichenden Untersuchungen, die der Verwendung der außerhalb des strafrechtlichen Prozesses erhobenen Beweismittel im Strafverfahren gewidmet sind. Die angenommene Formel hat zweifellos einen ein bisschen eklektischen Charakter, weil sie im Hinblick auf ihre Rechtsnatur drei sehr differnezierte Probleme beinhaltet.
Pierwszy z nich dotyczy wykorzystania przez sąd karny dowodów pozyskanych w ramach czynności pozaprocesowych mających charakter operacyjny. Zagadnienie to, widziane z perspektywy polskiej, jawi się jako kluczowe z uwagi na to, że w naszym systemie prawnym w sposób wyraźny da się oddzielić od siebie sformalizowane czynności procesowe, od czynności mających charakter operacyjny i podejmowanych w innym celu niż gromadzenie materiału dowodowego mającego stanowić podstawę orzeczenia wydanego w procesie karnym. Zasadnicze trudności wywołuje natomiast określenie granic, w jakich możliwe jest dowodowe wykorzystanie rezultatów działalności operacyjnej w procesie karnym. Zagadnienie to, z uwagi na daleko idące rozbieżności orzecznicze oraz brak jedności poglądów doktrynalnych, wymaga pilnego zbadania, nie tylko przy uwzględnieniu potrzeb praktyki wymiaru sprawiedliwości, ale także w perspektywie planowanych prac legislacyjnych mających na celu określenie spójnego reżimu wykorzystania informacji operacyjnych przy kształtowaniu faktycznej podstawy rozstrzygnięcia podejmowanego w procesie karnym. Wykonanie tego ambitnego zadania powinno być poprzedzone badaniami prawnoporównawczymi przeprowadzonymi na możliwie szeroką skalę. Wykorzystanie doświadczeń innych państw pozwoli bowiem niewątpliwie na uniknięcie wielu błędów. Jedno jest pewne, problematyka ta ma znaczenie zarówno z punktu widzenia rozważań teoretycznych, jak też ma istotną doniosłość praktyczną.
Das erste davon betrifft die Verwendung der Beweismittel, die im Rahmen der außerprozessualen Handlungen von operativem Charakter erhoben wurden. Aus der polnischen stellt sich diese Frage als Schlüsselfrage aufgrund der Tatsache dar, dass in unserem Rechtssystem formalisierte prozessuale Handlungen von Handlungen mit operativem Charakter, die für andere Zwecke als Sammeln von Beweismittel, die zur Grundlage der Entscheidung im Strafprozess vorgenommen werden, deutlich getrennt werden können. Die grundlegenden Schwierigkeiten entstehen dagegen bei der Bestimmung der Grenzen, in welchen die Verwendung der Ergebnisse der operativen Aktivität als Beweise im Strafprozess möglich ist. Diese Frage erfordert angesichts der weitgehenden Rechtsprechungsdivergenzen und mangelnden Einheitlichkeit der doktrinären Meinungen dringende Untersuchungen, nicht nur unter Berücksichtigung der Erfordernisse der Praxis der Gerichtsbarkeit, sondern auch im Hinblick auf die geplanten legislativen Arbeiten, derer Ziel es ist, ein einheitliches Regelwerk für die Verwendung von operativen Informationen bei der Gestaltung der faktischen Grundlage für die im Strafprozess getroffenen Entscheidungen zu schaffen. Der Umsetzung dieser ehrgeizigen Aufgabe sollten möglichst breit angelegte rechtsvergleichende Untersuchungen vorausgehen. Die Auswertung der Erfahrungen von anderer Staaten ermöglicht uns offensichtlich, viele Fehler zu vermeiden. Eins steht fest, diese Problematik ist nur aus der Sicht der theoretischen Überlegungen von Bedeutung, sondern auch von großer praktischen Tragweite.
Perspektywa porównania prawnego okazała się w omawianym obszarze nieco skomplikowana z uwagi na wielkie zróżnicowanie rozwiązań przyjętych w różnych porządkach normatywnych, wywodzących się z diametralnie odmiennych kultur prawnych. Dość powiedzieć, że już samo zdefiniowanie pozaproceduralnych czynności operacyjnych nasuwało poważne trudności, albowiem w wielu krajach w ogóle trudno rozróżnić znane w Polsce dwa zasadniczo odmienne reżimy pozyskiwania informacji. Bardzo zróżnicowane okazały się także sposoby implementowania informacji procesowych prze sądy karne, czasem zaś wręcz tego rodzaju implementacja jawi się jako niedopuszczalna. Wymagało to od członków zespołu badawczego podjęcia niezwykle pracochłonnych czynności, w celu ustalenia nie tylko stanu normatywnego w państwach objętych kwerendą badawczą, ale także poznania praktyki stosowania wskazanych przepisów.
Die rechtsvergleichende Perspektive erwies sich in besprochenem Bereich eben insoweit als etwas kompliziert, dass die Lösungen, die in verschiedenen, aus diametral unterschiedlichen Rechtskulturen stammenden Rechtsordnungen, angenommenen Lösungen, sehr differenziert sind. Es genügt zu sagen, dass bereits das Definieren der außerprozessualen operativen Handlungen selbst ernste Schwierigkeiten bereitete. Dies ergib sich daraus, dass in vielen Ländern überhaupt schwierig ist, die zwei in Polen bekannten, grundsätzlich verschiedenen, für die Informationsgewinnung geltenden Regelwerke zu unterscheiden. Als sehr differenziert erwiesen sich auch die Methoden der Implementierung von Informationen durch die Strafgerichte. Teilweise sogar das Untersuchungsteam außerordentlich arbeitsintensive Aktivitäten, um nicht nur den normativen Status in den untersuchten Ländern zu bestimmen, sondern auch um die Anwendungspraxis der angerufenen Vorschriften kennenzulernen.
Drugi ważny obszar objęty badaniem dotyczy możliwości wprowadzenia do procesu karnego tzw. dowodów prywatnych, czyli takich, które pozyskane zostały w celach procesowych, ale poza sformalizowanym reżimem określonym przez prawo procesowe......
Der zweite wichtige in der Untersuchung erfasste Bereich dieser Studie betrifft die Möglichkeit, in den Strafprozess die sogenannten privaten Beweise aufzunehmen, das heißt solche Beweise, die für Prozesszwecke erhoben wurden, allerdings außerhalb des formalen durch das Prozessrecht erstellten Regelwerkes.......
Uznaliśmy pomimo wszystko, że warto się nad problematyką dowodów prywatnych pochylić, także w perspektywie prawnoporównawczej. Trzeba bowiem pamiętać, że uchwalając nowelę do Kodeksu postępowania karnego w dniu 27.9.2013 r. ustawodawca polski uczynił milowy krok w kierunku równouprawnienia dowodów niezależnie od tego, czy pozyskano je w wyniku czynności procesowych, czy też poza procesem, lecz wcelu wykorzystania ich w postępowaniu dowodowym przed sądem. Pomimo że w chwili, w której przygotowujemy do druku niniejsze opracowanie, wspomniana nowela nie weszła jeszcze w życie, kwestia tzw. dowodów prywatnych wywołuje wielkie emocje w piśmiennictwie i owocuje diametralnymi rozbieżnościami. Z oczywistych względów nie wypowiedziała się jeszcze w omawianej kwestii judykatura. Z tego powodu uznaliśmy, że warto przyjrzeć się bliżej rozwiązaniom przyjętym w innych krajach, w szczególności w tych, w których podobne problemy zostały zidentyfikowane i wypracowana została jakaś praktyka.
Wir haben trotz allem eingesehen, dass es wert ist, die Problematik der privaten Beweise, auch in der rechtsvergleichenden Perspektive, zu würdigen. Man muss bedenken, dass durch die Verabschiedung der Novelle zur Strafprozessordnung am 27.09.2013 der polnische Gesetzgeber einen Meilenschritt in Richtung der Gleichstellung von Beweisen gemacht hat, unabhängig davon, ob sie als Ergebnis der Prozesshandlungen oder etwa außerhalb des Prozesses erhoben worden sind, um sie vor Gericht im Beweisverfahren zu verwenden. Obwohl in dem Moment, in dem wir diesen Band zum Druck vorbereiten, die erwähnte Novelle noch nicht in Kraft getreten ist, ruft die Frage der sogenannten privaten Beweise starke Emotionen in der Literatur hervor und bringt diametrale Widersprüchlichkeiten mit sich. Noch hat sich die Judikatur aus offensichtlichen Gründen zu dieser Frage nicht geäußert. Aus diesem Grund haben wir erkannt, dass es sich lohnt, die in anderen Ländern eingesetzten Lösungen näher zu betrachten, insbesondere in Ländern, wo ähnliche Probleme identifiziert und eine Praxis entwickelt worden ist.
Trzeci i ostatni obszar objęty badaniem dotyczy zagadnienia wprowadzania do podstawy orzekania dowodów pozyskanych poza granicami kraju. Chodzi tu nie tylko o dowody przeprowadzone w ramach pomocy prawnej, ale także dowody pozyskane na potrzeby rozmaitych postępowań prowadzonych w innych krajach. Zagadnienie to jest zdecydowanie łatwiej identyfikowalne niż pozostałe......
Der dritte und letzte Bereich dieser Untersuchung betrifft die Frage der Aufnahme der im Ausland erbrachten Beweise in die Entscheidungsgrundlage. Es geht nicht nur um die im Rahmen der Rechtshilfe durchgeführten Beweise, sondern auch um die Beweise, die für den Bedarf verschiedener, in anderen Ländern geführten Verfahren erhoben werden. Dieses Problem ist auf jeden Fall leichter zu identifizieren als alle anderen......
Jesteśmy zdania, że także i w tym zakresie warto było analizę prawnoporównawczą zainicjować. Uczyniliśmy to mając na względzie nie tylko uwarunkowania poznawcze, ale także z uwagi na prace legislacyjne, które powinny w najbliższym czasie objąć kwestie kompleksowego uregulowania zagadnienia współpracy międzynarodowej oraz współpracy z innymi państwami członkowskimi Unii Europejskiej w sprawach karnych.
Wir sind der Meinung, dass auch in diesem Bereich es wert war, eine rechtsvergleichende Analyse in die Wege zu leiten. Wir haben es nicht nur im Hinblick auf die kognitiven Bedingungen getan, sondern auch wegen der Gesetzgebungsarbeiten, die bald Probleme komplexer Regulierung von Fragen der internationalen Zusammenarbeit und der Zusammenarbeit mit anderen Mitgliedstaaten der Europäischen Union in Strafsachen umfassen sollen.
Jest oczywiste, że wszystkie wymienione powyżej obszary badawcze (choć ostatni z nich być może w nieco mniejszym zakresie), wymagają uwzględnienia aspektów konstytucyjnych. Uznaliśmy zatem za konieczne poprzedzanie analizy trzech objętych badaniem obszarów rozważaniami dotyczącymi tego właśnie aspektu......
Es ist offensichtlich, dass in allen vorgenannten Untersuchungsbereichen (obwohl im Letztgenannten in einem geringeren Maße) verfassungsmäßige Aspekte zu berücksichtigen sind. Wir haben es daher erkannt, das es notwendig ist, der Analyse der drei Untersuchungsbereiche die Überlegungen zu diesem besonderen Aspekt voranzustellen.......
...... W 2013-2015 r. po raz pierwszy koordynacja projektu badawczego przypadła stronie polskiej, co okazało się możliwe dzięki wsparciu finansowemu Narodowego Centrum Nauki. W realizacji projektu, obok koordynujących badania naukowców z Polski, udział wzięli naukowcy i wibitni praktycy z Hiszpanii, Niemiec, Włoch, Austrii, Węgier, Estonii, Ukrainy, Stanów Zjednoczonych, Turcji, Brazylii i Japonii.
...... In den Jahren 2013-2015 fiel zum ersten Mal die Koordination des Forschungsprojekts der polnischen Seite zu, die dank der finanziellen Unterstützung des Nationalen Zentrum für Wissenschaft (Narodowe Centrum Nauki) möglich war. An der Realisierung des Projektes nahmen neben den Wissenschaftlern aus Polen, die diese Forschungen koordinierten, auch Wissenschaftler und hervorragende Praktiker aus Spanien, Deutschland, Italien, Österreich, Ungarn, Estland, der Ukraine, den USA, der Türkei, Brasilien und Japan, teil.
.......Konferencja międzynarodowa, która odbyła się w Krakowie w dniach 22-23.05.2014 r. miała na celu przedyskutowanie wyników badań przeprowadzonych dzięki przyznaniu grantu. Następnie zespół krakowski, uwzględniając zarówno raporty krajowe, jak i wyniki Konferencji przygotował analizę prawnoporównawczą.
.......Die internationale Konferenz, die in Krakau in der Zeit vom 22.5.2014-23.5.2014 stattgefunden hatte, hatte zum Ziel, die Ergebnisse der dank der Vergabe von Forschungsstipendien durchgeführten Untersuchungen zu diskutieren. Im Anschluss daran bereitete das Krakauer Team unter Berücksichtigung sowohl der nationalen Berichte als auch der Ergebnisse der Konferenz eine rechtsvergleichende Analyse vor.
Wszystkie etapy realizacji projektu znajdują odzwierciedlenie w niniejszej publikacji, choć w nieco odmiennej kolejności niż chronologiczna. W pierwszej kolejności prezentujemy ostateczny wynik badania prawnoporównawczego, ujmując go w cztery rozdziały poświęcone kolejno: zagadnieniom prawnokonstytucyjnym, wykorzystaniu w procesie karnym informacji pozyskanych operacyjnie, wykorzystaniu dowodów prywatnych oraz wykorzystaniu dowodów pozyskanych poza granicami kraju postępowania......
Alle Phasen des Projektes spiegeln sich in dieser Veröffentlichung wider, nur in einer etwas anderen Reihenfolge als chronologische. In ersten Reihe stellen wir das endgültige Ergebnis des Rechtsvergleichs dar, das wir in vier Abschnitte untergliedert, die sich in der Reihe nach mit folgenden Aspekten befassen: Fragen des Verfassungsrechts, Verwendung von operativ gewonnenen Informationen im Strafverfahren, Verwendung privater Beweise sowie Beweise, die außerhalb des Verfahrenslandes erhoben wurden........
Wyrażamy głębokie przekonanie, że publikacja stanowiąca podsumowanie dwuletniego projektu badawczego w sposób rzetelny i możliwie pełny odzwierciedla nie tylko poszczególne etapy jego realizacji, ale także jego ostateczne rezultaty. Wierzymy też głęboko, że niniejsza publikacja okaże się przydatna zarówno tym, którzy profesjonalnie zajmują się prawem i procesem karnym, a także osobom odpowiedzialnym za proces legislacyjny, który w najbliższej przyszłości objąć powinien część z obszarów objętych badaniem. Rzetelna legislacja nie może bowiem abstrahować od doświadczeń ujawnionych w praktyce innych państw, borykających się z analogicznymi lub podobnymi problemami.
Wir bringen unsere feste Überzeugung zum Ausdruck, dass diese Veröffentlichung die eine Zusammenfassung des zweijährigen Forschungsprojektes ist, auf eine solide und möglichst vollständige Weise nicht nur die einzelnen Phasen seiner Umsetzung, sondern auch die endgültigen Ergebnisse widerspiegelt. Wir glauben auch fest daran, dass diese Veröffentlichung für alle diejenigen nützlich sein wird, die sich professionell mit Strafrecht und Strafprozess beschäftigen sowie für diejenigen, die für den Gesetzgebungsprozess, der in näherer Zukunft einen Teil unserer Forschungbereiche umfassen soll, verantworlich sind. Zuverlässige Gesetzgebung darf nämlich nicht von den Erfahrungen abstrahieren, die in der Rechtspraxis anderer Staaten, die gegen analoge oder ähnliche Probleme ankämpfen, zum Vorschein kommen.